Month: May 2019

Dit is prozacontroverse

Dit is prozacontroverse

Het Parool, PS Boeken, 25 mei 2019 Spoken word in Nederland Dieuwertje Mertens Spoken word hoort eigenlijk niet thuis in een papieren bloemlezing, want ‘ook ritme, tempo, mimiek, bewegingen, intonatie en interactie met het publiek’ horen bij deze ‘voordracht van een zelfgeschreven tekst’. In die […]

Opgeheven vingertje

Opgeheven vingertje

Het Parool, PS Kunst en Media, 10 mei 2019 Dichter des Vaderlands Tsead Bruinja schreef in opdracht van het Scheepvaartmuseum een gedicht voor de tentoonstelling Republiek aan Zee, die vandaag opent. Dieuwertje Mertens volgde het proces. VRIJDAG 1 MAART “Kijk, ik heb speciaal een schipperstrui […]

Familie als de basis van alles

Familie als de basis van alles

Het Parool, Dagblad van het Noorden, Leeuwarder Courant, zaterdag 20 april

Huidskleur bepaalt hoe je wordt bejegend

Dieuwertje Mertens

Gebroken wit is de nieuwe roman van P.C. Hooft-prijs-winnaar Astrid H. Roemer. Hoofdmetafoor in het verhaal van de Surinaamse familie Vanta is het licht. ,,We zijn allemaal producten van het zonnestelsel.’’

In haar nieuwe roman Gebroken wit schrijft Astrid H. Roemer (Paramaribo, 1947) over de Surinaamse familie Vanta. De kleinkinderen van oma Bee worden in het licht van haar aanstaande dood geconfronteerd met een zoektocht naar hun eigen plek in de familie en in de wereld. De geschiedenis van Suriname, afkomst, huidskleur en geslacht spelen daarbij een belangrijke rol.

Roemer schreef de roman in Gent, waar ze terechtkwam nadat ze een tijd was ‘verdwenen’ tot ze in 2016 de P.C. Hooft-prijs voor haar oeuvre ontving. Het interview vindt plaats in haar luxe, maar bescheiden woning in het centrum. Er staan niet veel persoonlijke bezittingen. Wel: hoog opgestapelde kratten met flessen bronwater, een hometrainer, een paar boeken van eigen hand en kattenspullen: een bak met brokjes, een mand, een kalender met een foto van haar dode kat, daaronder de tekst: ‘Ik hou van jou Steffi’. De schrijver reisde vijftien jaar ‘noodgedwongen’ de wereld rond met een laptop en een rugzak, moederziel alleen, maar mét Steffi, en woonde drie jaar in een dorp van vijf mensen in Schotland.

Roemer was vertrokken uit haar huis in Den Haag, ze werd er op allerhande manieren lastiggevallen: de auto van haar partner werd regelmatig weggehaald, er werd ingebroken in haar kluis, spullen verdwenen, ze kreeg berichten van mensen die beweerden haar te hebben ontmoet op plaatsen waar ze nooit was. De politie ondernam niets, zegt ze. ,,Mijn huis was een onveilige plek geworden. Ik ben nogal een huismus, maar tegen mijn natuur in ging ik weg.”

Wordt u nu niet meer lastiggevallen?

,,Ik heb mijn leven zo ingericht dat ik er zo min mogelijk last van kan hebben. Ik laat mijn boodschappen aan huis bezorgen en ik ga niet alleen de straat op.”

U heeft de kleur ‘gebroken wit’ erg willen benadrukken. Het komt in allerhande vormen terug: de maiskoekjes van oma Bee, de winterjas van personage Heli, het zonlicht, de huid van Bee en kleindochter Imker zijn gebroken wit.

,,We zijn allemaal producten van het zonnestelsel. Als je tegenstand tegenkomt, kun je breken. In psychotherapeutische setting wordt een persoon die is gebroken altijd teruggebracht naar de familie. In therapie worden de familieverhoudingen geanalyseerd; daar ligt de basis van alles.”

Hoe komt het dat de gezinsleden Vanta elkaar nauwelijks lijken te kennen?

,,Ik houd ontzettend van de ‘fenomenologie van Husserl’; er zijn gebieden die compleet onbekend zijn en blijven. Je kunt naast elkaar leven en bijvoorbeeld niet weten dat iemand van schaken houdt. Tegelijkertijd is wat familieleden met elkaar delen voor een buitenstaander niet te kennen.”

De vrouwen in uw roman zijn allemaal krachtige, zelfstandige wezens. Neem moeder Louise: ze werkt in het onderwijs, voedt daarnaast alleen vier kinderen op. Tegelijkertijd is ze weerloos tegenover mannen en hun seksuele en fysieke kracht, die in de roman ook tot verkrachting leidt. Hoe verklaart u die paradoxale verstandhouding?

,,De geslachtsdaad is het meest wezenlijke contact tussen man en vrouw. De kern van de #MeToo-discussie is: hoe kwetsbaar ben je als meisje? Maar mannen zijn ook kwetsbaar, onder meer door de intensiteit van hun geslachtsdrift. Soms is een man niet opgewassen tegen zijn eigen lust, ook al ziet hij dat een vrouw niet wil. Het vrouwelijk lichaam reageert op een manier dat hij denkt dat zij toegankelijk is. Vrouwen zijn speciale wezens: ze zijn zo mooi en teder. Een man is zich altijd bewust van het gegeven dat hij uit een vrouw gevallen is en zoekt wanhopig naar die tederheid die alleen vrouwen bezitten.”

Grootvader en grootmoeder Vanta hebben Franse en Britse voorouders. Als hun dochter Ethel wordt geboren, is het een schok dat ze gitzwart is. U schrijft: ‘De verloskundige die al de bevallingen had geleid, noemde de baby ‘een pareltje, dat van heel diep was opgedoken uit het bloedverwantschapsnetwerk van zo verschillende personen’. Ze wordt weggegeven aan een Duits gezin, omdat ze binnen de familie geen kans heeft op een goed bestaan. Waar komt het racisme binnen de familie vandaan?

,,Binnen de familie bepaalt je huidskleur wat je krijgt en hoe je door anderen wordt bejegend. Over het algemeen genomen bestaat bij het maken van een stamboom de neiging om de kleur van de gezinsleden bij te stellen naar gebroken wit om het evenwicht te herstellen. Tegelijkertijd geldt: hoe lichter de teint, hoe groter de kans dat je door Afrikaanse Surinamers wordt aangesproken op het slavernijverleden en verantwoordelijk wordt gehouden voor het gedrag van verre voorouders.”

Wat vindt u in dit kader van White Innocence van Gloria Wekker?

,,Gloria Wekker is mijn goede vriendin, maar bij haar standpunt dat mensen verantwoordelijk zijn voor de geschiedenis van hun voorouders, scheiden zich onze wegen. Veel zaken die door Surinamers als ‘racistisch’ worden geïnterpreteerd, zijn niet etnocentrisch, maar eerder een kwestie van een andere geschiedenis, een andere achtergrond. Europa had de Tweede Wereldoorlog.”

De media hebben u een bepaalde identiteit toegedicht, namelijk die van ‘zwarte, lesbische en feministische auteur’. Wat vindt u daarvan?

,,Ik wil niet dat individuen of maatschappelijke groeperingen zich met mij identificeren. Ik ben geen politicus. In het verleden ben ik kort actief geweest voor GroenLinks, maar die rol paste mij niet. Ik wil geen partijpolitiek bedrijven en ik ben niet lesbisch. Ik ben auteur, dat is wat ik ben.”