Recent Posts

#MeToo dringt door tot in het boek

#MeToo dringt door tot in het boek

INTERNATIONAAL  LITERATUURFESTIVAL  UTRECHT Schrijven volgens de eisen van deze tijd In een ideale wereld moet een roman niets. Maar in de uitgeefwereld van nu moet een roman van alles, schrijft Dieuwertje Mertens. Op het Internationaal Literatuur Festival Utrecht staat de roman een avond lang in […]

Het stokje van den magiër

Het stokje van den magiër

Het Parool, zaterdag 15 september 2018, Boeken Slauerhoff nog steeds urgent Dieuwertje Mertens Dichter-scheepsarts Jan Slauerhoff (1898-1936) zou vandaag zijn verjaardag gevierd hebben. Nu, 82 jaar na zijn dood, verschenen eveneens de herziene Verzamelde gedichten met nooit eerder verschenen gedichten, bezorgd door Hein Aalders en […]

Zon, zee en een stapel boeken

Zon, zee en een stapel boeken

De zomer is voor velen hét moment om te lezen, blijkt uit onderzoek en koopgedrag. Vooral thrillers doen het goed, maar ook is er tijd voor dat ene boek dat je altijd al had willen lezen.

 

Er was een zomer dat ik met Anna Karenina in een trein door Oost-Europa reisde. Het landschap was vergeven van vervallen en verlaten landhuizen, stille getuigen van de tijd dat de adel er nog toe deed. Middenin de heuvels remde de trein heel hard, piepend kwam hij tot stilstand. Graaf Vronski, die later Anna’s minnaar zou worden, snelde zich naar onze coupé om te vertellen over de man die zojuist onder de trein was gekomen.

Er was een zomer dat ik door een raam van Musée Picasso in Antibes uitkeek op de azuurblauwe zee. Uit datzelfde raam van wat toen nog Chateau Grimaldi heette, had Picasso’s geliefde Françoise Gilot vaak gekeken, terwijl de kunstenaar achter haar aan het werk was in hun tijdelijke atelier en woonruimte. Ik vroeg me met haar – ik las op dat moment haar memoires Life with Picasso –  af hoe lang de relatie met deze manipulatieve en opvliegende kunstenaar nog stand zou houden.

Er was een zomer dat ik me verloren voelde in een bloedheet, uitgestorven New York. Onder een boom in Central Park las ik A field guide to getting lost van Rebecca Solnit.  ‘Nooit verdwaald raken is gelijk aan niet leven’, sprak Solnit me toe.

 

Dat is een kleine greep aan de boeken die me te binnen schieten als ik aan lezen in de zomer denk. In veel boeken schijnt de zon (Opwaaiende zomerjurken, Oek de Jong) of zindert de hitte boven het asfalt (de Nevada-verhalen in Battleborn van Claire Vaye Watkins). Het aanzicht van heel lijvige boeken vind ik in het dagelijks leven eerder ontmoedigend, dan uitnodigend – een vooraankondiging van breedsprakigheid, kon de schrijver soms geen maat houden? Maar in de zomer lees ik (ook) bakstenen, zoals die zomer dat ik aan het strand in Italië een begin maakte aan Op zoek naar de verloren tijd van Marcel Proust en Robert Musils Man zonder eigenschappen. Het consumenten- en leesgedrag van lezers verandert in de zomer: We hebben tijd, we lezen meer en we voelen de behoefte om kopje onder te gaan in het boek.

Stapels boeken

In juni en juli stijgt de boekverkoop flink. Vorig jaar werden er op het piekmoment in de eerste week van juli 27 procent meer boeken verkocht dan in een gemiddelde week (Bron: KVB). “Klanten komen met het hele gezin naar de winkel om boeken voor de zomervakantie uit te zoeken,” zegt Anja Duitsmann van Linnaeus Boekhandel. “In de aanloop naar de zomervakantie kopen klanten stapels boeken,” ziet ook Sharon Perlee van Java Bookshop. “De zomer is hét moment om te lezen. Veel mensen komen mensen er alleen in de zomer aan toe,” denkt Monique Burger van De Nieuwe Boekhandel.

 

Want al die boeken worden niet alleen gekocht, maar ook nog eens grotendeels gelezen, blijkt uit De Boekenbranche meting 41 (2017): Driekwart van de consumenten neemt boeken mee tijdens de vakantie. Meer dan de helft van de vakantiegangers neemt papieren boeken mee, terwijl een kwart e-books meeneemt. Het aantal boeken dat men meeneemt verschilt sterk per boektype: gemiddeld neemt men negentien e-books mee tegen twee papieren boeken. Daar zal het gewichtsvoordeel en de opslagcapaciteit van een e-reade. Verder is opvallend is dat van de papieren boeken het grootste aandeel gelezen wordt en van de e-books slechts een fractie r waarschijnlijk sterk mee te maken hebben. De (vakantie)lezer wordt steeds meer een hybride lezer. Mensen die e-books meenemen, nemen relatief vaak ook papieren boeken mee. Want; je zou op vakantie maar zonder boeken zitten. Of: de boeken die je hebt meegenomen zouden maar eens tegenvallen. Het is fijn om een ruime keuze te hebben. De groep die beide boekvormen meenemen, leest ook gemiddeld: 5,3 boeken per vakantie, wat relatief veel is.

Twee typen lezers

De helft van de vakantielezers neemt ‘spannende fictie’ mee op vakantie vanuit de behoefte om helemaal te kunnen verdwijnen in een boek. Op de tweede en derde plek staan ‘literaire fictie’ (negentien procent) en ‘waargebeurde verhalen’ (dertien procent) (De Boekenbranche meting 41, 2017). Boekhandelaar Duitsmann: “Ik zie grofweg twee typen lezers: Mensen die op vakantie voor hun plezier willen lezen, zij kiezen eerder voor spannende boeken, zoals thrillers van Karin Slaughter (Gespleten, staat al weken in de top vijf) of Nicci French (De dag van de doden) en je hebt mensen die zich juist in de vakantie storten op de klassiekers, van die boeken die je altijd al wilde lezen, maar waar je nooit aan toe bent gekomen, zoals Anna Karenina.” Bij boekhandelaar Burger vragen klanten regelmatig specifiek om boeken voor aan het strand of zwembad. “Ze willen lezen ter ontspanning en zoeken naar de zogenaamde ‘goodreads’; boeken die je even weg kunt leggen voor een duik om vervolgens zonder al te veel moeite weer in het verhaal te komen. De meeste vraag is in de zomer inderdaad naar thrillers. Uitgevers spelen daar ook op in: in de zomermaanden verschijnen nieuwe thrillers van bekende auteurs. Maar ik zie ook dat mensen juist hele dikke literaire romans kopen, zoals Het achtste leven van Brilka van Nino Haratischwili dat al maanden populair is en nu weer een opleving in verkoop beleeft; een boek van 1200 pagina’s.”

 

De vakantiebestemming heeft niet zoveel invloed op wat we kopen, denken de boekhandelaren. “Als mensen naar een exotische bestemming, zoals bijvoorbeeld Cuba, reizen, dan willen ze graag een boek lezen dat betrekking heeft op het land. Binnen Europa zie ik dat niet zo snel,” zegt Perlee. Burger: “Toch vraag ik altijd waar mensen naartoe gaan. Niets is zo leuk als een boek lezen dat in de context past, dat maakt de reiservaring helemaal compleet. Ook als je dichtbij huis blijft.” Ik vertel haar over mijn vakantieplannen. Burger, enthousiast: “Naar Florence? Dan is dit je boek: The agony and the ecstasy, van Irving Stone, over Michelangelo. Dát lezen, op díe plek, levert een vakantie op waar je je hele leven plezier van hebt.”

 

 

 

 

 

 

 

Vandaag gaat het gebeuren

Vandaag gaat het gebeuren

Woorden temmen met Kila&Babsie   Soms vergeet je – ook als (poëzie)criticus– hoe leuk poëzie is of kan zijn. Het dichterduo Kila&Babsie selecteerde voor haar prachtig vormgegeven Woorden temmen vierentwintig lievelingsgedichten, begeleid door (taaltechnische) wetenswaardigheden en opdrachten voor beginnende poëzie-lezers en –schrijvers. Het plezier spat […]

Tijd voor een seksuele revolutie

Tijd voor een seksuele revolutie

Het Parool, PS zaterdag 2 juni 2018, Je bent maagd, vrouw-van of hoer Dieuwertje Mertens De Franse pers reageerde verbaasd op In de tuin van het beest van de Frans-Marokkaanse Leïla Slimani. Met haar achtergrond had men een ‘kuiser en meer ingetogen’ boek verwacht. Slimani […]

Lekker fietsen

Lekker fietsen

Gedichten van mensen met een verstandelijke handicap

Één van de leukste albums die de afgelopen jaren is verschenen is De speeldoos ( 1 en 2) van Roos Rebergen en Torre Florim, waarop een aantal fantastische nummers staan met liedteksten die afkomstig zijn van mensen met een verstandelijke beperking, zoals Geen mens helpt mij de winter door of ‘Jezus is de zoon van God/ en ik ben de zoon van mama.’ Een tekst met een logica en zeggingskracht  waar geen speld tussen is te krijgen.

Door De Speeldoos was ik ook nieuwsgierig naar de bundel Waar ik weg waai. Inge Raadschelters bracht voor het project Het andere gedicht 156 gedichten van mensen met een verstandelijke beperking samen. ‘Het doel van dit driejaarlijkse project is in eerste instantie sociaal, emancipatoir en inclusief’, staat in het voorwoord. Zelfexpressie is belangrijk, maar maakt niet per se een goed gedicht (teveel zelfexpressie levert meestal beroerde poëzie op). Toch bevat de bundel een aantal originele en aanstekelijke gedichten, zoals ‘Lekker fietsen’ van Yorick Mollenhorst.

 

Lekker fietsen

 

Foto’s en selfies

Zonsondergang

Fietsen

Langs het Weerwater

Prachtige zwanen zwemmen

 

Hoe zwemmen ze?

En hoe blijven ze drijven?

En hoe zijn wij

Als mensheid

op aarde gekomen?

En waar vandaan?

Uit welk universum?

 

En dan weer door

Fietsen

Naar de groep

Thuis uitrusten

Eten

Boodschappen

Brood smeren

Volgende dag

Weer op de fiets

En dan weer naar

De Witte Olifant

 

De dichter maakt vaart maakt op zijn fiets. Dat blijkt wel uit de eerste strofe waarin hij kort (buiten adem misschien wel) in steekwoorden samenvat wat de fietstocht hem brengt. Plotseling wordt hij getroffen door het aanzicht van de ‘prachtige zwanen’, die brengen hem tot  filosofische bespiegelingen en  levensvragen waar niet zo makkelijk antwoorden op te vinden zijn. ‘En dan weer door’, want de plicht roept, er moet nog van alles. Gelukkig ligt er de volgende dag weer een fietstocht in het verschiet. Hij gaat weer (?) naar de Witte Olifant. Er hadden wat zinnen geschrapt kunnen worden uit de laatste strofe, maar die vertellen ook wat over Yoricks leven. Hij eindigt met een raadsel: Wat is de Witte Olifant? En wat zal hij ditmaal aantreffen?

De bundel is verkrijgbaar via Special Arts.

Hebben vrouwen Herman Stevens nodig?

Hebben vrouwen Herman Stevens nodig?

Het Parool, PS Boeken, zaterdag 12 mei 2018 Essays: 100 jaar vrouwenhaat in de literatuur ‘De beste tijd voor vrouwen komt nog’ In de essaybundel Het sterke geslacht breekt schrijver Herman Stevens een lans voor vrouwen in de literatuur. Maar hij blijft wel erg dicht […]

Nog niet moegestreden

Nog niet moegestreden

Het Parool, PS Boeken, 21 april 2018 Ras blijft de grote verdeler Dieuwertje Mertens Donderdag nam Antjie Krog de Gouden Ganzenveer in ontvangst. In de nu verschenen selectie essays Hoe alles verandert reflecteert ze op het complexe, moderne Zuid-Afrika. ‘Nur die Hoffnung kauert’ (alleen de […]

‘Liefde kan pas als je naar elkaar luistert’

‘Liefde kan pas als je naar elkaar luistert’

Het Parool, Boeken, 7 april 2018

Macht: Vrouwen, mannen en relaties

Dieuwertje Mertens

In De antwoorden van Catherine Lacey legt personage Kurt Sky het aan met verschillende vrouwen om aan al zijn behoeftes te voldoen. ‘Gender speelt een belangrijke rol.’

De Amerikaanse auteur Catherine Lacey schrijft in haar tweede roman De antwoorden over de maakbaarheid van de liefde. Maar belangrijker is misschien wel dat ze laat zien wat het betekent om vandaag de dag vrouw te zijn.

In De antwoorden wil de beroemde Amerikaanse acteur Kurt Sky met een duur experiment de perfecte liefde construeren. Een team onderzoekers stelt een harem voor hem samen. Elke vrouw vervult tegen betaling een andere rol: er is een Boze Vriendin om ruzie mee te maken, een Moederlijke Vriendin om de was te doen, er zijn Intieme Vriendinnen om seks mee te hebben en er is een Emotionele Vriendin om mee te praten. De laatste rol is voor de wereldvreemde, streng-religieus opgevoede Mary Parsons weggelegd. En met haar lijkt hij een echte band op te bouwen.

Waarom is Mary de ideale Emotionele Vriendin?

“Ze weet niet wie hij is, dus ze heeft geen beeld van hem. En ze is niet heel erg knap, want ze moest iemand zijn met wie Kurt vooral graag praat. Ik weet niet op welke manier ze niet zo knap is, of vanuit welk perspectief, want ik heb geen idee hoe ze eruitziet. Ik weet alleen dat ze wat kwetsbaar overkomt. Ik zie personages niet als mensen van vlees en bloed, maar als dragers van ideeën.”

Is de rol die de Emotionele Vriendin op zich neemt een reactie op het feministische concept ’emotionele arbeid’?

“Ja, maar hopelijk wel met een satirische ondertoon. Mary kijkt niet naar Kurt met een bepaald oordeel, dus voor haar heeft het aanvankelijk geen grote emotionele lading. Sommige mannen zoeken de eerste de beste vrouw op om hun gevoelens bij te botvieren. Als vrouw word je in een hoek gedreven en geacht te luisteren. Ik ben daarmee gestopt. Zoek maar een ander om je verhaal bij te doen.”

Ashley, die de rol van Boze Vriendin op zich neemt, zegt: ‘Die mannen, die bitches met hun slappe armen en benen – wisten ze niet dat een vrouw zijn altijd oorlog betekende?’

“Zij vindt het verschrikkelijk om op haar knappe verschijning te worden beoordeeld, maar er zijn natuurlijk genoeg vrouwen die daar veel plezier aan beleven en daar ook graag gebruik van maken. Ashleys opmerking zegt niets over vrouwen, maar vertelt iets over Ashley. Bij haar roept het woede op. Gender speelt een belangrijke rol in deze roman: ik wil, zonder te oordelen, laten zien dat vrouwen heel verschillend met hun vrouwelijkheid omgaan.”

‘Mijn moeder en haar vriendinnen hebben nooit gelijkheid gehad in hun relaties’

Maar de man, Kurt, heeft de touwtjes in handen. Is uw roman ook kritiek op de ongelijkheid tussen man en vrouw?

“Kurt heeft het voor het zeggen, omdat hij geld heeft, niet omdat hij een man is. Bij mijn generatie is degene die de macht heeft net zo vaak een man als een vrouw. Mijn moeder en haar vriendinnen hebben echter nooit gelijkheid gekend in hun relaties. Nu ze 65 is, komt mijn moeder erachter dat alle mannen met wie ze een relatie heeft gehad, nooit een poot hebben uitgestoken. Ze is woest. Mijn stiefvader is een lieve man, maar hun relatie is niet in balans omdat zij financieel volledig afhankelijk van hem is. Machtsverhoudingen in relaties worden voornamelijk bepaald door geld.”

Je zou de vriendinnen van Kurt, met name de Intieme Vriendinnen, ook prostituees kunnen noemen.

“Een goede vriendin van mij is sekswerker in New York. Zij heeft mij geleerd dat sekswerkers ervoor kiezen hun vrouwelijkheid in te zetten op een manier waar zij zich goed bij voelen. Dit maakt deze vrouwen niet ondergeschikt aan mannen.”

Iedere vrouw komt in haar leven wel op een manier in aanraking met seksueel geweld’

Bijna alle Vriendinnen hebben te maken gehad met seksueel geweld. Is dat inherent aan vrouw zijn?

“Iedere vrouw komt in haar leven wel op een of andere manier in aanraking met seksueel geweld, maar het afgelopen jaar is het pas onderwerp van gesprek geworden. De meeste vrouwen dragen, net zoals de Vriendinnen, een ongelukkige herinnering met zich mee. Patricia Lockwood schreef er een geweldig gedicht over: Rape joke (2013). Ze postte dit gedicht over haar verkrachting online en het ging viraal: het is een ongemakkelijk, vervreemdend gedicht. Maar je moet van dergelijke ervaringen een verhaal maken om ermee om te kunnen gaan.”

Uit De antwoorden komt naar voren dat Kurt vooral op zoek is naar iemand die luistert. Is liefde voor u het gevoel gehoord te worden?

“Kurt wordt door de meeste mensen niet echt gehoord, omdat ze alleen bevestiging zoeken van het idee dat ze van hem als beroemde acteur hebben. Je hebt gesproken taal, maar er bestaat ook zoiets als emotionele taal. Je voelt het als mensen niet echt luisteren. Ik denk dat je zou kunnen meten welke mensen echt een connectie maken. De manier waarop iemand luistert, maakt of er sprake van liefde kan zijn. Je kunt je afvragen of Mary echt luistert naar Kurt.”

De Nederlandse filosoof Simone van Saarloos scheef een manifest waarin ze een bestaan als single met verschillende relaties promoot, want je kunt niet alles in één persoon vinden. Het experiment dat u beschrijft, gaat hier ook vanuit. Is de ideale relatie polyamoureus?

“Ik zie het eerder als een meer gecompliceerde manier om je leven te organiseren. Ik heb toen ik jonger was zelf ook wel met open relaties geëxperimenteerd. Die richting wilde ik niet op met mijn roman. Daarom is deze relatie ook een wetenschappelijk studie met betaalde deelnemers, zodat het stranger than life is.”

Catherine Lacey, De antwoorden, Das Mag, 22,99, 382 blz,

NIEUW GELUID

Catherine Lacey (1985) komt uit Tupelo, Mississippi. Haar debuut, Niemand is ooit verloren (2016), werd lovend ontvangen. In 2014 riep literair magazine Granta haar uit tot ‘New Voice’. Ze woont in Chicago.

 

Dorrestein doet zelf haar laatste zegje

Dorrestein doet zelf haar laatste zegje

Het Parool, Boeken, zaterdag 31 maart 2018 Zelfportret: Journalist, feminist, romanschrijver, sterfelijk mens Dieuwertje Mertens De euforie over het idee voor een nieuwe roman is van korte duur als blijkt dat Renate Dorrestein slokdarmkanker heeft. Met Dagelijks werk is ze potentiële biografen voor. ‘Stel je […]

Doorbreek dat witte bastion

Doorbreek dat witte bastion

Het Parool, Zaterdag 3 maart Boeken POËZIE – Spoken word draagt bij aan inclusieve literatuur Dieuwertje Mertens De Nederlandse poëzie is wit en hoogopgeleid. Maar dat kan veranderen. Dichters met andere (culturele) achtergronden vinden hun weg naar de uitgeverij, onder meer via spoken word; voordracht […]

Gevoel voor ritme, timing en drama

Gevoel voor ritme, timing en drama

Het Parool, PS Boeken 10 februari 2018

Dieuwertje Mertens

De Vlaamse schrijver en dichter Carmien Michels (1990) laat in haar poëziedebuut We komen van ver zien waar ze vandaan komt. Dat doet ze met de nodige zelfrelativering en humor. Een van de gedichten draagt de titel: Carmien v. (-en) lied of gedicht dat per vergissing ontstaat.

Altijd gedacht dat ik een drukfout was/beter in de baarmoeder gebleven/ tot ik stopte met lachen en mezelf miste,’ dicht Michels. Ze sluipt opnieuw haar ‘geboorteboek’ binnen: ‘Daar herlas ik mijn moeders fatale gefluister/de poëzie ongerept/liefkozend/dat ik een olijk gezicht had (..)

Aan haar dichterschap valt niet te ontkomen. In 2016 won Michels het NK Poetry Slam. Ze is een van de beste performers die het slamcircuit de afgelopen jaren heeft voortgebracht. Ze heeft gevoel voor ritme, timing en drama (in tegenstelling tot de vele slamdichters die een dreunende, stoïcijnse, afgemeten voordracht tot cult hebben verheven). Haar teksten zijn net zo eigenzinnig als haar manier van voordragen.

Dat de interactie met het publiek uitgangspunt is voor de poëzie van Michels, is aan de bundel af te lezen. Het is een veelzijdig debuut met anekdotische gedichten waarmee Michels succes boekte op het podium, zoals In memoriam en Jimmy en klassieke gedichten vol beeldspraak. Michels dicht over de kiem van haar bestaan, de actualiteit, vriendschap, (mislukte) liefde(s) en reizen.

Het vakmanschap van Michels blijkt onder meer uit de melodieuze gedichten die geïnspireerd zijn op de liefdessonnetten van de Chileense dichter Pablo Neruda, zoals het prachtige Liefdessonnet IX: *Ik wacht op de mist in je mond/blind en stom ril ik bij de eerste zon/de nacht valt, de dag wordt bedacht/in onzichtbare struiken danst je lach (..)*

Michels beeldtaal is oorspronkelijk en vaak erg raak: ‘Maak van elk gesprek een bed/Leer fluiten tot je resoneert/ met de eerste vrouw‘. Maar soms doet ze de beeldspraak teniet door daarnaast onnodig letterlijk te zijn, zoals in Half weg. Wat de verteller onderweg naar het heden is kwijtgeraakt, verklapt ze al in de eerste strofe: ‘tussen het waaien van de jaren verloor ik ook mijn beste vriend‘. En in Tavistock: ‘Dit hotel met de oude jurk vraagt/waarom ik haar vergane glorie noem.’ Het was mooier geweest om alleen het beeld te laten spreken: Een lezer begrijpt dat ‘een hotel in oude jurk’ vergane glorie is. De context is voldoende om een minder eenduidige conclusie te trekken.

We komen van ver is een enthousiast debuut, waaraan nog iets meer geschaafd had mogen worden. Maar dat Michels een geboren dichter is, staat.